top of page

Το θέλω ΤΩΡΑ! Μεγαλώνουμε παιδιά που δεν μπορούν να περιμένουν;

11 minutes ago
4 min read

Με τον κίνδυνο να προδώσω την ηλικία μου...


Θυμάστε τότε που περιμέναμε μία ολόκληρη εβδομάδα για το επόμενο επεισόδιο μιας σειράς; Που αν θέλαμε ένα τραγούδι, περιμέναμε να παίξει στο ραδιόφωνο — κι αν ο εκφωνητής μιλούσε πάνω στην εισαγωγή, μας κατέστρεφε και την κασέτα; Που παραγγέλναμε κάτι (σε κανονικό μαγαζί φυσικά) και η απάντηση «θα έρθει σε δύο εβδομάδες» δεν αποτελούσε προσωπική προσβολή;


Πέρασαν αυτά.


Σήμερα πατάμε ένα κουμπί και βλέπουμε την επόμενη σειρά. Πατάμε άλλο και έρχεται φαγητό στην πόρτα. Θέλουμε να μάθουμε κάτι; Google. Θέλουμε να ακούσουμε ένα τραγούδι; Τώρα. Βαρεθήκαμε ένα βίντεο στα πρώτα επτά δευτερόλεπτα; Swipe.


Και μετά κοιτάζουμε τα παιδιά μας με απορία:


«Μα γιατί τα θέλει όλα ΤΩΡΑ;»


Ε, δεν είναι και εντελώς ανεξήγητο.


Θα τα ξανα(ματα)πώ: Η αναμονή είναι δεξιότητα! Η οποία, βεβαίως-βεβαίως, χρειάζεται εξάσκηση!


Τα παιδιά δεν γεννιούνται με ιδιαίτερα ανεπτυγμένη ικανότητα να περιμένουν. Όποιος έχει προσπαθήσει να εξηγήσει σε ένα τρίχρονο ότι το παγωτό θα έρθει μετά το φαγητό, έχει πιθανότατα πραγματοποιήσει μόνος του το σχετικό πείραμα.


Φυσικά, οι προσδοκίες μας πρέπει να συμβαδίζουν με την ηλικία: άλλο η αναμονή για ένα τρίχρονο, άλλο για ένα δεκάχρονο και άλλο για έναν έφηβο.


Η ικανότητα να αναβάλλουμε μια ανταμοιβή, να ανεχόμαστε τη ματαίωση και να συνεχίζουμε μια δραστηριότητα που δεν μας ανταμείβει αμέσως αναπτύσσεται σταδιακά. Συνδέεται με δεξιότητες αυτορρύθμισης και εκτελεστικών λειτουργιών, οι οποίες ωριμάζουν κατά την παιδική ηλικία και την εφηβεία.


Με απλά λόγια:


Το «θέλω» έρχεται εύκολα. Το «μπορώ να περιμένω» χρειάζεται εξάσκηση.


Και κάπου εδώ μπαίνει και η ντοπαμίνη. Όχι, η ντοπαμίνη δεν είναι απλώς «η ορμόνη της χαράς», όπως συχνά-πυκνά λανθασμένα αποκαλείται. Ακούμε συχνά για «dopamine hits», «dopamine detox» και «εθισμό στην ντοπαμίνη».


Η πραγματικότητα είναι πιο ενδιαφέρουσα — και λίγο πιο σύνθετη.


Η ντοπαμίνη είναι ένας νευροδιαβιβαστής που συμμετέχει, μεταξύ άλλων, στα κυκλώματα ανταμοιβής και κινήτρου του εγκεφάλου. Δεν μας κάνει απλώς να νιώθουμε ευχαρίστηση. Συμμετέχει ιδιαίτερα στην προσδοκία και τη μάθηση γύρω από την ανταμοιβή — στο πώς δηλαδή ο εγκέφαλος μαθαίνει τι αξίζει να προσέξει και να αναζητήσει ξανά.


Και όταν η ανταμοιβή δεν είναι απόλυτα προβλέψιμη — θα έχει μήνυμα; πόσα likes; τι θα εμφανιστεί στο επόμενο swipe; — η προσμονή αποκτά ιδιαίτερη δύναμη.


Αυτό έχει μεγάλη σημασία στον ψηφιακό κόσμο.


Ένα καινούργιο μήνυμα.

Ένα like.

Το επόμενο βίντεο.

Ένα level στο παιχνίδι.

Ένα notification.

Και κυρίως η αβεβαιότητα: Τι θα έχει μετά;


Πολλές ψηφιακές πλατφόρμες έχουν σχεδιαστεί ώστε να διατηρούν την προσοχή και την εμπλοκή μας όσο περισσότερο γίνεται. Infinite scroll, autoplay, notifications και συνεχώς νέο περιεχόμενο μειώνουν τα φυσικά σημεία στα οποία διαφορετικά θα σταματούσαμε.


Δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που βλέπει TikTok ή παίζει videogames «έχει εθιστεί στην ντοπαμίνη».

Σημαίνει όμως ότι ζητάμε από έναν εγκέφαλο που ακόμη αναπτύσσει την αυτορρύθμισή του να λειτουργήσει μέσα σε ένα περιβάλλον που του προσφέρει πολύ συχνές και πολύ εύκολα προσβάσιμες ανταμοιβές. Κι αυτό αξίζει να το έχουμε κατά νου.


Γιατί μετά έρχεται… η βαρεμάρα


«Βαριέμαι.»

Η λέξη που μπορεί να κάνει έναν γονιό να ανατριχιάσει και να αρχίσει μέσα σε δευτερόλεπτα να προτείνει δεκαεπτά δραστηριότητες. Ζωγραφική; Βόλτα; Puzzle; Να καλέσουμε τον Γιώργο; Να φτιάξουμε pancakes; ή —η εύκολη λύση— «Πάρε λίγο το tablet.»


Μόνο που η βαρεμάρα δεν είναι κατάσταση έκτακτης ανάγκης.


Όταν κάθε μικρό κενό γεμίζει αμέσως με έντονο και εύκολα διαθέσιμο ερέθισμα, υπάρχουν λιγότερες ευκαιρίες να εξασκηθεί το παιδί στο να περιμένει, να βρει μόνο του τι θα κάνει, να επιμείνει σε κάτι που αρχικά δεν είναι συναρπαστικό.


Δεν χρειάζεται λοιπόν να εξαφανίσουμε τη βαρεμάρα από τη ζωή των παιδιών μας. Χρειάζεται να τους επιτρέψουμε να τη συναντήσουν.


Το πρόβλημα, βέβαια, δεν βρίσκεται μόνο στις οθόνες


Εδώ τα πράγματα γίνονται λίγο άβολα για εμάς τους μεγάλους. Γιατί πολλές φορές προσπαθούμε να μεγαλώσουμε παιδιά που αντέχουν τη ματαίωση, ενώ ταυτόχρονα οργανώνουμε τη ζωή τους έτσι ώστε να βιώνουν όσο το δυνατόν λιγότερη.


Ξέχασε την εργασία του; Τρέχουμε να την πάρουμε στο σχολείο.


Δεν επιλέχθηκε στην ομάδα; Παίρνουμε αμέσως τηλέφωνο.


Βαριέται; Το διασκεδάζουμε.


Θύμωσε επειδή είπαμε όχι; Το «όχι» αρχίζει σιγά σιγά να γίνεται «εντάξει, αλλά μόνο αυτή τη φορά».


Όλα αυτά γίνονται συνήθως από αγάπη. Είναι δύσκολο να βλέπεις το παιδί σου να απογοητεύεται. Αλλά αν αφαιρούμε κάθε μικρή ματαίωση, του αφαιρούμε ταυτόχρονα και την ευκαιρία να ανακαλύψει πως δεν πήρε αυτό που ήθελε, δεν του άρεσε, θύμωσε και...το άντεξε!


Αυτό είναι πολύτιμη αναπτυξιακή εμπειρία.


Τι μπορούμε λοιπόν να κάνουμε;


Όχι να επιστρέψουμε στις κασέτες (αν και προσωπικά τις αναπολώ με νοσταλγία), ούτε να μετατρέψουμε το Wi-Fi σε εχθρό της οικογένειας.


Μπορούμε όμως να ξαναβάλουμε λίγη αναμονή στην καθημερινότητα.


Να μη γεμίζουμε κάθε κενό με οθόνη. Να υπάρχουν στιγμές χωρίς συνεχή ψηφιακή διέγερση. Να αφήνουμε το παιδί να περιμένει τη σειρά του. Να μην αγοράζεται κάθε επιθυμία τη στιγμή που εμφανίζεται. Να υπάρχουν δραστηριότητες που απαιτούν χρόνο και υπομονή πριν έρθει η ικανοποίηση. Το σημαντικότερο; Να αντέχουμε εμείς τη δυσαρέσκεια του όταν του λέμε: «Όχι τώρα.»


Γιατί η ανοχή στη ματαίωση δεν μαθαίνεται όταν όλα πηγαίνουν όπως θέλουμε. Μαθαίνεται ακριβώς στις μικρές, ασφαλείς στιγμές που δεν πηγαίνουν όπως θέλουμε — και ανακαλύπτουμε ότι μπορούμε να τις αντέξουμε.


Ίσως λοιπόν το ερώτημα να μην είναι μόνο: «Γιατί τα παιδιά σήμερα τα θέλουν όλα αμέσως;»


Ίσως είναι και: «Πόσες ευκαιρίες τους δίνουμε να μάθουν να περιμένουν;»


Και —λίγο πιο άβολο, συμπαθάτε με—: «πόσο καλά αντέχουμε εμείς να τα διδάξουμε;»

 
 
 

Comments


+357 22 778811

52 Digeni Akrita, 1061 Nicosia, Cyprus

©2018 BY DR.MACHI CLEANTHOUS. PROUDLY CREATED WITH WIX.COM

bottom of page