«Δεν θέλω να πάω σχολείο.» Και τώρα;

Σεπτέμβριος! Ο μήνας της επιστροφής στο σχολείο.

Και κάπου εδώ, χιλιάδες παιδιά κοιτάζουν το ημερολόγιο με μια ελαφριά μελαγχολία.

Μαζί με τους εκπαιδευτικούς τους.

Ναι, αγαπητοί εκπαιδευτικοί. Σας βλέπω...

Κι επειδή αρκετοί από εσάς είστε ταυτόχρονα και γονείς, πιθανότατα ζείτε αυτές τις μέρες το παράδοξο να προσπαθείτε να πείσετε τα παιδιά σας πόσο ωραία θα είναι που επιστρέφουν στο σχολείο, ενώ μετράτε κι εσείς σιωπηλά τις τελευταίες μέρες των διακοπών σας.

Δεν θα το πούμε σε κανέναν.

Άλλωστε, ας είμαστε δίκαιοι. Πόσοι ενήλικες επιστρέφουμε από τις καλοκαιρινές μας διακοπές, ανοίγουμε το email της δουλειάς και αναφωνούμε: «Επιτέλους! Μου έλειψαν οι υποχρεώσεις!»

Ακριβώς.

Κι όμως, όταν το παιδί μας πει: «Δεν θέλω να πάω σχολείο», κάτι μέσα μας ενεργοποιείται.

«Γιατί; Τι έγινε;»

«Μα θα δεις τους φίλους σου!»

«Μια χαρά θα περάσεις!»

Ή, το λιγότερο διπλωματικό: «Όλοι θα πάνε. Θα πας κι εσύ.»

Μερικές φορές το «δεν θέλω» σημαίνει απλώς «δεν θέλω»

Η μετάβαση από τις διακοπές στη σχολική καθημερινότητα είναι μια πραγματική αλλαγή ρυθμού.

Το καλοκαίρι συνήθως σημαίνει λιγότερο πρόγραμμα, διαφορετικές ώρες ύπνου, λιγότερες απαιτήσεις, περισσότερη ελευθερία και —ας μην κοροϊδευόμαστε— συχνά πολύ περισσότερες ώρες μπροστά σε μια οθόνη.

Και ξαφνικά ζητάμε από ένα παιδί να ξυπνά νωρίς, να κάθεται αρκετές ώρες σε μια τάξη, να συγκεντρώνεται, να ακολουθεί πρόγραμμα, να ανταποκρίνεται σε απαιτήσεις και να διαχειρίζεται ξανά ένα σύνθετο κοινωνικό περιβάλλον.

Ο εγκέφαλός μας αγαπά τη συνήθεια και χρειάζεται χρόνο για να προσαρμοστεί στις αλλαγές ρουτίνας. Ιδιαίτερα στα παιδιά και στους εφήβους, ο ύπνος, η σταθερότητα του καθημερινού προγράμματος και οι προβλέψιμες ρουτίνες επηρεάζουν σημαντικά τη ρύθμιση του συναισθήματος, την προσοχή και τη συμπεριφορά.

Επομένως, λίγη γκρίνια τις πρώτες μέρες δεν αποτελεί από μόνη της λόγο ανησυχίας.

Δεν χρειάζεται να αγαπούν όλα τα παιδιά το σχολείο. Ούτε να ανεβάσουμε φωτογραφία με χαμογελαστό παιδί, καινούργια τσάντα και λεζάντα «Back to school!» για να θεωρηθεί επιτυχής η προσαρμογή.

Μερικές φορές το «δεν θέλω» σημαίνει απλώς: Περνούσα καλύτερα στις διακοπές!!!

Μερικές όμως φορές το «δεν θέλω» σημαίνει «δεν μπορώ»

Εδώ τα πράγματα αλλάζουν.

Ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται να επιστρέψει στο σχολείο επειδή βιώνει έντονο άγχος. Μπορεί να φοβάται την αποτυχία, να αντιμετωπίζει μαθησιακές δυσκολίες, να δυσκολεύεται στις σχέσεις με συνομηλίκους, να βιώνει bullying ή να νιώθει ότι απλώς δεν ανήκει.

Στα μικρότερα παιδιά μπορεί να υπάρχει έντονο άγχος αποχωρισμού.

Σε μεγαλύτερα παιδιά και εφήβους μπορεί να βλέπουμε κοινωνικό άγχος, χαμηλή διάθεση, σημαντική πτώση του κινήτρου ή άλλες δυσκολίες ψυχικής υγείας.

Σημειωτέον πως το παιδί δεν θα μας τα πει έτσι. Δεν θα έρθει δηλαδή ένα δεκάχρονο να ανακοινώσει: «Μητέρα, θεωρώ ότι βιώνω σημαντικό άγχος σε σχέση με την κοινωνική μου ένταξη.»

Θα πει:

«Πονάει η κοιλιά μου.»

«Δεν μπορώ να κοιμηθώ.»

«Μισώ το σχολείο.»

«Άσε με ήσυχο.»

Ή απλώς: «Δεν πάω!»

Γι' αυτό δεν κοιτάζουμε μόνο τι λέει ένα παιδί.

Κοιτάζουμε πόσο έντονη είναι η δυσκολία, πόσο διαρκεί και πόσο επηρεάζει τη λειτουργικότητά του.

Επαναλαμβανόμενοι πονοκέφαλοι ή κοιλόπονοι πριν από το σχολείο, έντονη δυσφορία το πρωί, συχνές απουσίες, προβλήματα ύπνου, σημαντική αλλαγή στη διάθεση, κοινωνική απόσυρση ή μια δυσκολία που αντί να μειώνεται όσο περνούν οι μέρες μεγαλώνει, αξίζουν περισσότερη προσοχή.

Πριν αντιδράσουμε, ας γίνουμε λίγο περίεργοι. Όχι πανικόβλητοι. Περίεργοι.

Τι ακριβώς είναι αυτό που δυσκολεύει το παιδί; Το πρωινό ξύπνημα; Τα μαθήματα; Η πίεση της επίδοσης; Το διάλειμμα; Ένας συγκεκριμένος συμμαθητής; Το ότι φέτος δεν βρίσκεται στην ίδια τάξη με τον φίλο του; Ο φόβος ότι δεν θα τα καταφέρει;

Μερικές φορές μια απλή ερώτηση ανοίγει πολύ μεγαλύτερη συζήτηση:

«Βλέπω ότι η επιστροφή σε δυσκολεύει. Τι είναι αυτό που σε βαραίνει περισσότερο;»

Και μετά έρχεται ίσως το δυσκολότερο κομμάτι για εμάς τους γονείς!

Να ακούσουμε χωρίς να προσπαθήσουμε αμέσως να διορθώσουμε. Η κατανόηση, βέβαια, δεν σημαίνει αποφυγή. Το να αναγνωρίσουμε ότι ένα παιδί αγχώνεται δεν σημαίνει ότι το κρατάμε αυτομάτως στο σπίτι. Η αποφυγή μπορεί να ανακουφίζει προσωρινά το άγχος, αλλά όταν παγιώνεται μπορεί να το ενισχύσει.

Στόχος είναι να καταλάβουμε τι βρίσκεται πίσω από τη δυσκολία και να βοηθήσουμε το παιδί να επιστρέψει με την κατάλληλη υποστήριξη. Κι όταν η δυσκολία είναι έντονη, επιμένει ή επηρεάζει σημαντικά τη ζωή του παιδιού, τότε χρειάζεται να ζητήσουμε βοήθεια.

Και κάτι για την πρώτη μέρα.

Όταν επιστρέψει σπίτι, αντί για το τιτανοτεράστιο: «Πώς πήγε το σχολείο;» —που κατά πάσα πιθανότητα θα πάρει την εξίσου θεαματική απάντηση «καλά»—ίσως δοκιμάσουμε:

«Με ποιον χάρηκες περισσότερο που ξαναβρέθηκες;»

«Τι ήταν καλύτερο απ' όσο περίμενες;»

«Υπήρξε κάτι που σε δυσκόλεψε σήμερα;»

Και μετά ας αφήσουμε λίγο χώρο.

Γιατί πίσω από το «δεν θέλω να πάω σχολείο» μπορεί πράγματι να κρύβεται απλώς ένα παιδί (ή εκπαιδευτικός) που θα προτιμούσε να συνεχιστεί το καλοκαίρι. Μπορεί όμως να κρύβεται κι ένα παιδί που προσπαθεί να μας πει: «Κάτι εκεί με δυσκολεύει.»

Το πρώτο χρειάζεται λίγο χρόνο να προσαρμοστεί.

Το δεύτερο χρειάζεται να το ακούσουμε.